Zığındere Sargıyeri Şehitliği, Çanakkale Kara Muharebeleri sırasında yaralı askerlerin tedavi edildiği bir sargı yerinde hayatını kaybedenlerin anısını yaşatan, tarihî özgünlüğü yüksek bir şehitliktir. Alçıtepe Köyü’nün yaklaşık 800 metre batısında, Zığındere Vadisi içinde ve Nuri Yamut Anıtı’na giden yolun sağında bulunan alan; anıtları, heykelleri ve 385 sembolik mezar taşıyla güney cephesi rotasının en etkileyici duraklarından biridir.
Sargıyeri Şehitliği’nin tarihî önemi
Çanakkale Muharebeleri sırasında cephede yaralanan askerler, ilk müdahalenin ardından kıta sargı yerlerine taşınıyordu. Zığındere’deki bu bölge de yaralıların tedavi edildiği bir sahra sağlık noktası olarak kullanıldı. Sağlık hizmeti verilen alanların uluslararası savaş hukukuna göre korunması gerekmesine rağmen sargı yeri 28 Haziran 1915’te ağır bombardıman altında kaldı ve çok sayıda yaralı askerle sağlık görevlisi hayatını kaybetti.
Şehitlik, 28 Haziran-5 Temmuz arasındaki Zığındere muharebelerinde ve sargı yerinde şehit olan askerlerin anısına 1945 yılında inşa edildi. Burası yalnızca temsili bir anma alanı değildir; resmî kaynaklara göre gerçek şüheda kabristanlarından biridir. Şehitliğin yeri, savaş sonrasında hazırlanan 1916 tarihli Şevki Paşa Haritası’nın 36 numaralı paftasında da işaretlenmiştir.
Şehitlikte neler görülür?
Girişin sağında Prof. Dr. Tankut Öktem tarafından yapılan iki asker heykeli yer alır. Heykel grubunda bir asker yaralı arkadaşını taşırken betimlenmiştir. Üzerindeki “Aziz Şehidim” şiiri, alanın sağlık hizmeti ve fedakârlık temasını güçlendirir.
Şehitliğin orta bölümündeki anıtın farklı yüzlerinde Mehmet Âkif Ersoy ve Orhan Şaik Gökyay’dan dizeler ile Mustafa Kemal Atatürk’ün Çanakkale Muharebeleri sırasında söylediği sözler bulunur. Yazıtları sırayla okumak, anıtın tasarımındaki anma dilini daha iyi anlamayı sağlar. Alanda bulunan 385 mezar taşı, burada ve çevrede hayatını kaybeden askerleri sembolik olarak temsil eder.
Şehitlik 1992 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yeniden düzenlenmiş, son kapsamlı düzenleme 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. Günümüzde peyzajı, yürüyüş aksı ve anıtlarıyla bakımlı bir anma alanı görünümündedir.
Ziyaret sırasında dikkat edilmesi gerekenler
Burası gerçek bir şehitlik ve kabristan olduğu için ziyaret boyunca sessizliğe özen gösterilmelidir. Mezar taşlarına oturulmamalı, anıt ve heykel yüzeylerine dokunulmamalı, çevreye çöp bırakılmamalıdır. Fotoğraf çekilebilir; ancak başka ziyaretçilerin ibadet ve anma anlarına saygı göstermek gerekir.
Şehitliğin tarihî bağlamını anlamak için Zığındere Muharebeleri ve cephe gerisi sağlık hizmetleri hakkında önceden kısa bir okuma yapmak faydalıdır. Alan kılavuzu veya rehber eşliğinde yapılan ziyaret, vadinin topoğrafyası ile sargı yerinin konumu arasındaki ilişkiyi daha anlaşılır kılar.
Ulaşım
Sargıyeri Şehitliği, Eceabat ilçesine bağlı Alçıtepe Köyü’nün batısında yer alır. Köy merkezinden Zığındere Nuri Yamut Anıtı yönüne ilerleyen yol takip edildiğinde yaklaşık 800 metre sonra yolun sağında görülür. Eceabat merkezinden Alçıtepe’ye özel araçla ulaşmak en pratik seçenektir.
Navigasyonda “Zığındere Sargıyeri Şehitliği” veya “Sargıyeri Şehitliği, Eceabat” ifadeleri kullanılabilir. Kırsal güzergâhta yol yüzeyi ve görüş koşulları mevsime göre değişebilir. Yoğun tur dönemlerinde araç yalnızca izin verilen ve geçişi engellemeyen noktalara bırakılmalıdır.
Ziyaret saatleri, ücret ve süre
Şehitlik açık hava ziyaret alanıdır ve giriş ücretsizdir. Gişe veya kapalı mekân bulunmadığından belirli bir açılış saatine bağlı değildir; güvenli ulaşım, anıtların okunması ve vadinin görülmesi için gün ışığında ziyaret önerilir.
Şehitliği ayrıntılı biçimde gezmek için 30-45 dakika yeterlidir. Nuri Yamut Anıtı ve yakın savaş alanları aynı rotaya eklendiğinde toplam 1,5-2 saat ayırmak daha uygundur. Alanda ziyaretçi tesisi sınırlı olabileceğinden su ve temel ihtiyaçlar önceden temin edilmelidir.
En uygun ziyaret dönemi
Nisan-haziran ve eylül-ekim ayları, açık alanda yürümek için en elverişli dönemlerdir. Yazın sıcaklık ve güneş etkisi arttığından sabah erken saatler veya akşamüstü tercih edilmelidir. Vadi tabanında yağış sonrası zemin kayganlaşabilir; mevsime uygun ve sağlam tabanlı ayakkabı kullanmak faydalıdır.
Yakındaki gezi noktaları
Sargıyeri Şehitliği, Son Ok Anıtı ile Zığındere Nuri Yamut Anıtı arasındaki tarih rotasının doğal bir parçasıdır. Alçıtepe Köyü, Alçıtepe Bakı Terası ve Sarıtepe Şehitliği de aynı gün içinde ziyaret edilebilir. Bu güzergâh, güney cephesindeki muharebelerin yanı sıra cephe gerisindeki sağlık hizmetlerinin taşıdığı hayati önemi de bütüncül biçimde değerlendirmeye yardımcı olur.
Zığındere Sargıyeri Şehitliği, savaşın yalnızca çatışma hatlarında değil, yaralıları yaşatmaya çalışan sağlık noktalarında da ağır kayıplara yol açtığını hatırlatan güçlü ve saygı gerektiren bir hafıza mekânıdır.
