Yahya Çavuş Şehitliği ve Anıtı, Çanakkale Kara Muharebeleri’nin başladığı 25 Nisan 1915 günü Ertuğrul Koyu’nda verilen savunma mücadelesini anmak için düzenlenmiş en önemli ziyaret noktalarından biridir. Seddülbahir bölgesindeki şehitlik, Ertuğrul Tabyası’nın karşısında yer alır ve hem anıt düzenlemesi hem de korunmuş Türk siperleriyle savaş alanının coğrafyasını doğrudan görme olanağı sunar.
Yahya Çavuş kimdir?
Ezine’nin Koçali köyünde doğan Yahya Çavuş, 9’uncu Tümen’in 26’ncı Alayı, 3’üncü Taburu, 10’uncu Bölüğünde görev yapıyordu. Ertuğrul Koyu çıkarması sırasında Bölük Komutanı Yüzbaşı Hüseyin Hüsnü Bey’in şehit düşmesinin ardından komutayı üstlendi. Sayıca üstün İngiliz birlikleri karşısında arkadaşlarıyla birlikte gösterdiği direnç, Çanakkale savunmasının simge hikâyelerinden biri hâline geldi.
Ertuğrul Koyu’ndan ilerleyen İngiliz 29. Tümeni’nin hedefi, güney cephesinin hâkim noktası olan Alçıtepe’ye ulaşmaktı. Kıyı hattındaki sınırlı sayıdaki Osmanlı birliği, yaklaşık beş kilometrelik sahil boyunca yürütülen taarruzu yavaşlatarak gerideki kuvvetlere zaman kazandırdı. Yahya Çavuş’un adı, bu savunmadaki liderliği ve fedakârlığıyla özdeşleşti. Daha sonraki Kirte muharebelerinde yaralanan Yahya Çavuş, Eceabat’taki hastaneye kaldırıldı ve 5 Haziran 1915’te şehit oldu.
Şehitlik ve anıtın özellikleri
Bugünkü şehitlik, 25 Nisan 1915’te Ertuğrul Koyu’nu savunan 26’ncı Alay, 3’üncü Tabur askerlerinin anısına Kültür Bakanlığı tarafından 1992 yılında yaptırıldı. Büyük kitabede 148 şehidin adı yer alır. Kitabenin önündeki Türkiye motifi üzerine yerleştirilen 67 sembolik mezar taşı ise diğer şehitleri temsil eder.
Anıtın farklı yüzlerinde Mustafa Kemal’e atfedilen anma sözleri ile Vali Nail Memik ve Mehmet Âkif Ersoy’un dizeleri bulunur. Yazıtları acele etmeden okumak, alanın tarihî ve sembolik anlamını daha iyi kavramaya yardımcı olur. Şehitlik sınırları içinde günümüze ulaşan ön hat Türk siperleri de görülebilir. Siperlerin korunması için belirlenmiş yürüyüş güzergâhından ayrılmamak ve tarihî dokuya dokunmamak önemlidir.
Ziyaret sırasında neler görülür?
Şehitlikte anıt, sembolik mezar taşları, büyük kitabe ve korunmuş siper hattı birlikte gezilebilir. Ertuğrul Koyu’nun kıyı düzeni ile tabyanın konumu, 25 Nisan sabahındaki savunmanın hangi koşullarda gerçekleştiğini anlamayı kolaylaştırır. Rehber veya alan kılavuzu eşliğinde yapılan bir ziyaret, birliklerin hareket yönlerini ve arazi üzerindeki savunma hatlarını daha açık biçimde değerlendirmeyi sağlar.
Burası aynı zamanda aktif bir anma ve saygı alanıdır. Yüksek sesle konuşmamak, mezar taşlarına oturmamak, çöp bırakmamak ve tören ya da ziyaret gruplarının düzenini bozmamak gerekir. Fotoğraf çekilebilir; ancak anıtın ve şehitliğin manevi niteliğine uygun davranılmalıdır.
Ulaşım
Yahya Çavuş Şehitliği, Eceabat ilçesine bağlı Seddülbahir köyü yakınında ve Ertuğrul Tabyası’nın karşısındadır. Eceabat merkezinden Alçıtepe-Seddülbahir yolu takip edilerek özel araçla ulaşılabilir. Yarımadadaki toplu taşıma seçenekleri sınırlı olduğundan özel araç, tur otobüsü veya rehberli gezi programı tercih etmek daha pratiktir.
Navigasyonda “Yahya Çavuş Şehitliği ve Anıtı” adıyla arama yapılabilir. Yoğun anma günlerinde Seddülbahir çevresinde trafik ve park düzenlemeleri uygulanabileceğinden yönlendirme levhalarına uyulmalıdır.
Ziyaret saatleri, ücret ve önerilen süre
Şehitlik açık hava ziyaret alanıdır ve giriş ücretsizdir. Belirli bir gişe saatine bağlı olmamakla birlikte gün ışığında ziyaret edilmesi önerilir. Anıt, kitabeler ve siperler için 45-60 dakika ayırmak yeterlidir. Rehberli anlatım veya Ertuğrul Tabyası ile birlikte ayrıntılı gezi planlanıyorsa süre uzatılabilir.
En uygun ziyaret dönemi
İlkbahar ve sonbahar, açık alanda rahat yürümek için en elverişli dönemlerdir. Yaz aylarında gölge alanlar sınırlı olabileceğinden sabah erken saatler veya akşamüstü tercih edilmeli; su, şapka ve güneş koruyucu bulundurulmalıdır. Kışın kuvvetli rüzgâr ve yağışa karşı uygun giysi ve kaymayan ayakkabı önerilir. 18 Mart ve 25 Nisan çevresinde ziyaretçi yoğunluğu belirgin şekilde artabilir.
Yakındaki gezi noktaları
Yahya Çavuş Şehitliği ziyareti Ertuğrul Tabyası, Ertuğrul Koyu, V Beach Mezarlığı, Seddülbahir Kalesi ve Seddülbahir Cephanelik Şehitliği ile aynı rotada planlanabilir. Bu durakların birlikte gezilmesi, 25 Nisan çıkarmasının hem Osmanlı hem de İtilaf kuvvetleri açısından daha bütünlüklü değerlendirilmesini sağlar.
