Yenice’nin Hamdibey Mahallesi meydanında bulunan Köprülülü Hamdi Bey Anıtı, Millî Mücadele’nin bölgede örgütlenmesine ve Akbaş Cephaneliği Baskını’na öncülük eden Köprülülü Hamdi Bey’in hatırasını yaşatır. Anıt, kısa bir meydan ziyaretinin ötesinde Çanakkale, Lapseki, Biga ve Yenice arasında gelişen önemli bir tarihî olayın arka planını anlamak için değerlendirilmelidir.
Köprülülü Hamdi Bey Kimdir?
Köprülülü Hamdi Bey, Mülkiye eğitimi almış bir idareci ve Kuvâ-yi Milliye öncüsüdür. Edremit kaymakamlığı döneminde bölgedeki direniş çalışmalarında görev almış; Biga ve Yenice çevresinde teşkilatlanma, asker ve cephane temini için çalışmıştır. Resmî ve akademik kaynaklarda adı özellikle Akbaş Cephaneliği Baskını ile birlikte anılır.
Millî Savunma Bakanlığına bağlı askerî tarih yayınında, baskın planının Tümen Komutanı Kazım Özalp ile Köprülülü Hamdi Bey tarafından hazırlandığı; uygulamada Hamdi Bey’in görevlendirildiği aktarılır. Bu olayın ayrıntılarında farklı tanıklık ve değerlendirmeler bulunsa da baskının Batı Anadolu’daki Millî Mücadele kuvvetlerine silah ve cephane kazandırma amacı taşıdığı konusunda kaynaklar birleşir.
Akbaş Cephaneliği Baskını
Mondros Mütarekesi sonrasında Akbaş’taki depolar İtilaf Devletleri adına Fransız kuvvetlerinin kontrolündeydi. 26-27 Ocak 1920 gecesi gerçekleştirilen baskınla silah ve cephane depodan çıkarıldı; malzemelerin Anadolu içlerine taşınması için Lapseki ve çevresindeki yerel imkânlardan yararlanıldı. Operasyon, bölgedeki Kuvâ-yi Milliye hareketinin en çok anılan eylemlerinden biri oldu.
Baskından sonraki süreçte Biga ve çevresindeki çatışmalar ağırlaştı. Köprülülü Hamdi Bey, 1920 yılında Yenice yönüne geçmeye çalışırken yakalandı ve öldürüldü. Kaynaklarda yakalanma ve şehit edilme sürecinin bazı ayrıntıları farklı biçimlerde anlatılır; bu nedenle kesin olmayan rivayetleri tarihî gerçek gibi aktarmamak gerekir.
Anıtın Bulunduğu Hamdibey
Hamdi Bey’in adı, Yenice ilçesindeki Hamdibey yerleşiminde yaşatılır. Millî Savunma Bakanlığı yayını, Yenice’ye yaklaşık 31 kilometre uzaklıktaki bu yerleşime onun adının verildiğini belirtir. Meydandaki anıtın açılışı 2016 yılında gerçekleştirilmiştir. Anıt, yerel anma törenlerinin ve Millî Mücadele hafızasının görünür merkezlerinden biridir.
Ziyaret sırasında anıt üzerindeki yazılar dikkatle okunmalı; meydanın yaşayan bir yerleşim alanı olduğu unutulmamalıdır. Tören günlerinde alan kalabalık olabilir ve geçici trafik düzenlemeleri uygulanabilir. Anıt ile çevresini görmek için 30-45 dakika yeterlidir.
Ulaşım ve Ziyaret Bilgileri
Anıt, Yenice ilçesine bağlı Hamdibey Mahallesi meydanındadır. Özel araçla geleceklerin kırsal yol koşullarını ve hava durumunu kontrol etmesi faydalıdır. Toplu taşıma seçenekleri sınırlı veya seyrek olabileceğinden güncel sefer bilgileri yerel birimlerden teyit edilmelidir. Araçlar meydandaki geçişleri, dükkânları ve konut girişlerini kapatmayacak biçimde bırakılmalıdır.
Alan açık hava anıtı olduğu için giriş ücreti bulunmaz ve gün içinde ziyaret edilebilir. Fotoğraf çekerken anıta tırmanılmamalı, yüzeylere yazı yazılmamalı ve tören düzeni için ayrılmış bölümlere zarar verilmemelidir. Saygı gerektiren bir anma mekânı olduğundan yüksek sesli etkinliklerden kaçınılmalıdır.
Geziyi Nasıl Tamamlamalı?
Köprülülü Hamdi Bey Anıtı ziyareti, Hamdibey’in kırsal dokusunu görmek ve Yenice merkezini gezmekle birleştirilebilir. Konuyu daha geniş bir rota içinde ele almak isteyenler Akbaş Cephaneliği’nin bulunduğu Gelibolu Yarımadası, Lapseki ve Biga’daki Millî Mücadele duraklarını ayrı günlerde planlayabilir. Böyle bir rota, baskının yalnızca tek bir noktada değil, boğazın iki yakası ve iç kesimler arasında kurulan ulaşım ağıyla gerçekleştiğini daha iyi gösterir.
Ziyaret öncesinde kısa bir tarih okuması yapmak, anıtın anlamını güçlendirir. Özellikle resmî askerî tarih çalışmaları ve akademik araştırmalar, yerel anlatılarla doğrulanmış bilgileri birbirinden ayırmaya yardımcı olur.
