Kemalyeri Kitabesi, Gelibolu Yarımadası’nda Mustafa Kemal’in 1915’te kurduğu harp karargâhının bulunduğu alanı anlatan önemli bir açık hava anıtıdır. Conkbayırı’nın yaklaşık 1,5 kilometre güneyindeki bu sakin durak, Çanakkale Kara Savaşları’nın yalnızca cephede değil, komuta merkezlerinde alınan kararlarla da şekillendiğini gösterir.
Kemalyeri Kitabesi’nin tarihî önemi
19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, 25 Nisan 1915 gecesi karargâhını burada kurdu ve 17 Mayıs 1915’e kadar emrindeki birlikleri bu noktadan yönetti. Arıburnu cephesinden gelen bilgiler burada değerlendiriliyor, birliklerin sevk ve idaresine ilişkin emirler hazırlanıyordu. Alanın “Kemalyeri” adıyla anılması da 10 Mayıs 1915’te gerçekleşen bir görüşmeye dayanır. Mustafa Kemal araziyi incelerken 3. Kolordu Kurmay Başkanı Albay Fahrettin Bey’in önerisiyle bölge bu adı aldı.
Mimar Ahmet Gülgönen tarafından tasarlanan kitabe, karargâhın tarihî işlevini ziyaretçiye aktarır. Üzerinde Mustafa Kemal’in 3 Mayıs 1915 akşamı kuvvetlerine verdiği emrin bir bölümü bulunur. Bu yönüyle yapı, yalnızca bir işaret noktası değil; savaşın zor koşullarında disiplin, sorumluluk ve komuta anlayışını yansıtan bir belge niteliğindedir.
Ziyarette neler görülür?
Kitabenin çevresi gösterişli bir anıt kompleksinden çok, savaş coğrafyasını okumaya imkân veren sade bir açık alan görünümündedir. Anıtı inceledikten sonra çevredeki sırtlara, vadilere ve dar ulaşım yollarına bakmak, karargâhın neden burada kurulduğunu daha iyi anlamayı sağlar. Yakındaki Kemalyeri durağıyla birlikte değerlendirildiğinde ziyaret, Mustafa Kemal’in Arıburnu cephesindeki komuta düzenini bütünlüklü biçimde anlatır.
Alan koruma altındaki tarihî coğrafyanın parçasıdır. İşaretli güzergâhlardan ayrılmamak, toprak izlerine ve olası mevzi kalıntılarına müdahale etmemek gerekir. Kitabe üzerindeki yazıları dikkatle okuyun; sessiz bir ziyaret üslubu benimseyin ve çevrede çöp bırakmayın.
Ulaşım ve ziyaret planı
Kemalyeri Kitabesi’ne Eceabat’tan Tarihî Alan yönüne ilerleyerek, Conkbayırı ve Kemalyeri tabelaları takip edilerek ulaşılır. Son bölümde Suyatağı ve Silah Sırtı yönündeki yol dar ve virajlıdır; düşük hızla sürmek ve aracı yalnızca uygun alanlara bırakmak önemlidir. Düzenli toplu taşıma sınırlı olduğundan özel araç veya rehberli tur en pratik seçenektir.
Kitabe için 20-30 dakika ayırmak yeterlidir. Kemalyeri alanı ve Conkbayırı ile birlikte gezi süresi 1,5-2 saate çıkabilir. İlkbahar ve sonbahar, açık arazide yürümek için en rahat dönemlerdir. Yazın gölge az olduğundan sabah saatlerini tercih edin; yanınızda su, şapka ve güneş koruyucu bulundurun. Yağışlı günlerde zemin kayganlaşabileceği için sağlam yürüyüş ayakkabısı kullanın.
