Fransız Savaş Mezarlığı ve Anıtı, Gelibolu Yarımadası’nın güneyinde, Morto Koyu’na bakan yamaçta yer alan kapsamlı bir anma alanıdır. Çanakkale Muharebeleri sırasında farklı noktalara gömülen Fransız askerlerinin bir araya getirildiği bu yer, yarımadadaki tek Fransız ulusal mezarlık anıtıdır. Konumu, anıt mimarisi ve sömürge birliklerinin çok uluslu yapısını yansıtan mezarlarıyla Seddülbahir rotasının önemli duraklarından biridir.
Mezarlığın Kuruluşu
Fransız birlikleri Nisan 1915 çıkarmalarının ardından Gelibolu Yarımadası’na geldi ve özellikle Kirte Muharebeleri’nde Osmanlı kuvvetlerine karşı savaştı. Çatışmaların sona ermesinden sonra savaş alanına dağılmış mezarların düzenlenmesi gündeme geldi. 1919’da Galinier, Ambulance, Morto 1. Tümen ve 2. Tümen mezarlıkları bir araya getirilerek yaklaşık 140 metre uzunluğundaki alanda dört bölüm oluşturuldu.
1922’de kimliği belirlenebilen bazı askerlerin naaşları bir heyet aracılığıyla Fransa’ya gönderildi. Lozan Antlaşması’nın ardından, 1923’te bölgedeki diğer Fransız mezarları ve toplu defin alanları da Morto Koyu üzerindeki bu mezarlıkta toplandı. Limni Adası’ndaki askerî hastanede hayatını kaybeden bazı askerlerin de buraya nakledildiği bilinir.
Anıtın Mimarisi ve Açılışı
Anıtın mimarı A. George’dur. Mezarlık 9 Haziran 1930’da, savaş yıllarında Fransız Sefer Kuvvetleri’nde görev yapan General Gouraud’nun katıldığı törenle açıldı. Yamaç boyunca uzanan düzen, Morto Koyu’na yönelen güçlü bir görüş sunarken ayrı bölümler farklı defin gruplarını bir arada gösterir.
Mezar taşları ve isimler arasında Fransa anakarasından gelen askerlerin yanı sıra Cezayir, Fas ve Senegal kökenli birliklere mensup kişiler de yer alır. Bu çeşitlilik, Fransız ordusunun Çanakkale cephesindeki çok uluslu yapısını anlamak açısından önemlidir.
Ziyarette Neler Görülür?
Geniş mezarlık parselleri, anıt yapısı, taş sıraları ve Morto Koyu manzarası alanın başlıca unsurlarıdır. Dört bölümlü düzeni takip ederek ilerlemek, farklı mezarlıkların nasıl tek bir anma alanında birleştirildiğini fark etmeyi kolaylaştırır. İsim ve birlik bilgilerini incelemek, Kirte ve Kerevizdere çevresindeki çatışmaların Fransız birlikleri üzerindeki etkisini görünür kılar.
Mezarlığın yamaçta bulunması nedeniyle bazı bölümlerde eğim vardır. Rahat ayakkabı tercih etmek, yazın su ve güneş koruması bulundurmak faydalıdır. Alan bir savaş mezarlığı olduğundan sessizliğe özen gösterilmeli, mezar taşlarına ve anıt yüzeylerine dokunulmamalıdır.
Nasıl Gidilir?
Fransız Savaş Mezarlığı ve Anıtı’na Eceabat’tan Alçıtepe üzerinden Seddülbahir yönüne ilerleyen ana tarihî alan yolu kullanılarak ulaşılır. Morto Koyu ve Çanakkale Şehitler Abidesi yönlendirmeleri takip edilir; ana yoldan kısa bir bağlantı yolu mezarlığa çıkar. Özel araç, güney cephesindeki dağınık ziyaret noktaları için en pratik ulaşım seçeneğidir.
Yakın çevrede Çanakkale Şehitler Abidesi, Morto Koyu, Fransız Topları, Seddülbahir Kalesi ve Skew Bridge Mezarlığı bulunur. Bu noktaları aynı yarım günlük programda gezmek, Fransız cephesini ve karşısındaki Osmanlı savunmasını birlikte değerlendirmeyi sağlar.
Ziyaret İçin Pratik Bilgiler
Mezarlığa giriş ücretsizdir ve açık alan gün ışığında ziyaret edilebilir. Geniş parselleri ve anıtı acele etmeden incelemek için 45-60 dakika ayırmak uygundur. İlkbahar ve sonbahar, yürüyüş için en dengeli hava koşullarını sunar; yaz aylarında sabah veya akşamüstü saatleri daha rahattır.
Ulusal anma günlerinde tören hazırlıkları nedeniyle erişim düzeni değişebilir. Gezi öncesinde güncel duyuruları kontrol etmek ve görevlilerin yönlendirmelerine uymak gerekir. Morto Koyu’na açık konumda rüzgârın zaman zaman kuvvetlenebileceği de hesaba katılmalıdır.
