Çanakkale Savaşı’nın başlamasıyla birlikte İmroz, bugünkü adıyla Gökçeada, İtilaf Devletleri açısından önemli askerî merkezlerden biri haline geldi. Kefaloz Körfezi’ne demirleyen savaş gemileri, kurulan askerî kamplar ve bölgeye gelen binlerce asker adanın görünümünü değiştirirken, yerel halk gündelik yaşamını sürdürmeye devam etti.
Çanakkale Cephesi denildiğinde çoğu zaman savaş gemileri, siperler, askerî harekâtlar ve cephede yaşanan çatışmalar anlatılıyor. Ancak savaşın hemen yanı başındaki İmroz’da, bütün bu askerî hareketliliğin arasında devam eden bir günlük yaşam da vardı.
O dönemde adada görev yapan askerlerin geride bıraktığı fotoğraflar, günlükler ve mektuplar, savaş yıllarında İmroz’daki hayatın küçük ama dikkat çekici ayrıntılarını günümüze taşıyor.
Kefaloz Körfezi askerî hareketliliğin merkezlerinden biriydi
1915 yılında İmroz çevresi, Çanakkale harekâtı sırasında İtilaf kuvvetlerinin kullandığı önemli alanlardan biri oldu. Kefaloz Körfezi açıklarında savaş ve nakliye gemilerinin bulunduğunu gösteren dönem fotoğrafları günümüze kadar ulaştı.
Adada askerî kamplar, sağlık ve lojistik birimleri ile hava faaliyetlerinde kullanılan alanların bulunması, savaş boyunca İmroz’daki askerî hareketliliği artırdı.
Ancak askerlerin gelişi, yalnızca askerî hayatı değil, adadaki ekonomik ve sosyal yaşamı da etkiledi.
Balıkçılar ve köylüler askerlerle ticaret yapıyordu
Döneme ilişkin anlatımlarda, İmrozlu balıkçıların tuttukları balıkları askerlere sattığı, köylülerin ise yetiştirdikleri sebze ve meyveleri askerî birliklere ve adaya gelen yabancılara ulaştırdığı görülüyor.
Bu durum, savaşın ortasında yerel halk ile adada bulunan askerler arasında günlük ticari ilişkilerin gelişmesine yol açtı.
Askerler boş zamanlarında köyleri ziyaret ediyor, adayı dolaşmak için eşeklerden yararlanıyor ve kimi zaman yerel halkın günlük yaşamına yakından tanıklık ediyordu.
Askerlerin objektifinden İmroz köyleri
Bugün arşivlerde yer alan 1915 tarihli fotoğraflar, yalnızca askerî birlikleri değil, İmroz’un köylerini ve sakinlerini de gösteriyor.
Australian War Memorial arşivinde yer alan fotoğraflardan birinde Panagia’daki bir sokak, geleneksel taş ve ahşap evlerle birlikte görülüyor.
Bir başka dönem fotoğrafında ise bir asker, iki çocukla birlikte görüntülenirken arka planda adanın kırsal yaşamına ait ayrıntılar dikkat çekiyor.
Savaşın içindeki sıradan hayat
Bu karelerde bugün bize oldukça sıradan görünen ayrıntılar, aslında 110 yılı aşkın süre önce İmroz’daki günlük yaşamı belgeleyen önemli izler taşıyor.
Köy sokakları, evlerin önünde duran çocuklar, yük taşıyan eşekler, balıkçı tekneleri ve dönemin kıyafetleri, savaşın askerî tarihinin yanında sivil hayatın da devam ettiğini gösteriyor.
Fotoğraflar, cephede süren savaşın hemen yakınında insanların üretmeye, ticaret yapmaya, çocuklarını büyütmeye ve günlük yaşamlarını devam ettirmeye çalıştıklarını hatırlatıyor.
Fotoğraflardaki insanlar kimdi?
Bugün bu tarihî fotoğraflara bakıldığında yalnızca İtilaf askerleri değil, dönemin İmroz sakinleri de görülüyor.
Bir köy sokağında duran çocukların, evlerinin önünde fotoğraf çektiren ailelerin veya limanda çalışan balıkçıların kimlikleri çoğu zaman bilinmiyor.
Ancak bu insanların torunlarının bugün hâlâ Gökçeada’da veya dünyanın farklı yerlerinde yaşıyor olması mümkün.
Bu nedenle dönem fotoğrafları yalnızca askerî tarih açısından değil, Gökçeada’nın sosyal hafızasının korunması açısından da önem taşıyor.
Çanakkale Savaşı’nın az bilinen yüzü
Çanakkale Savaşı’nın askerî boyutu üzerine çok sayıda araştırma yapılmış olsa da İmroz’daki gündelik yaşam, savaşın daha az anlatılan yönlerinden biri olmaya devam ediyor.
Askerlerin çektiği fotoğraflar, tuttukları günlüklar ve yazdıkları mektuplar; savaşın yalnızca cephelerden ibaret olmadığını, aynı zamanda yerel halk ile binlerce yabancı askerin yollarının kesiştiği farklı bir sosyal hayatın da oluştuğunu gösteriyor.
Bugün Gökçeada’nın sokaklarında dolaşırken 1915 tarihli bu karelerde görülen bazı yapıların, yolların veya manzaraların izlerini hâlâ bulmak mümkün olabilir.
Peki siz bu eski İmroz fotoğraflarında tanıdığınız bir sokak, ev veya geçmişten hatırladığınız bir yüz görebiliyor musunuz?





