Twelve Tree Copse Mezarlığı ve Yeni Zelanda Anıtı, Gelibolu Yarımadası’nın güney cephesinde, Alçıtepe yakınlarında yer alan geniş bir Commonwealth anma alanıdır. Adını savaş döneminde bölgede belirgin olan on iki çamlık korudan alan mezarlık, özellikle Kirte Muharebeleri’nde hayatını kaybeden askerlerin anısını yaşatır. Yarımadadaki en büyük İngiliz savaş mezarlığı olması, burayı güney cephesi rotasının temel duraklarından biri hâline getirir.
Tarihî Önemi
Mezarlığın bulunduğu çevre, 1915 bahar ve yaz aylarında Seddülbahir’den Alçıtepe yönüne ilerlemeye çalışan Müttefik birlikleri ile Osmanlı savunması arasındaki şiddetli çatışmalara sahne oldu. 8 Mayıs’taki İkinci Kirte Muharebesi sırasında İngiliz 29. Tümeni Osmanlı 9. Tümen cephesine doğru taarruza geçti; Zığındere hattındaki ilerleme ve sağ kanattaki Fransız harekâtı hedeflenen sonucu vermedi. İki gün sonra Avustralya ve Yeni Zelanda birlikleri de yoğun makineli tüfek ateşi altında ağır kayıplar yaşadı.
Mezarlıkta İngiliz, Avustralyalı, Yeni Zelandalı, Hintli ve Seylanlı askerler anılır. Çok sayıdaki mezarın kimliği belirlenememiştir. Alan içindeki Yeni Zelanda Anıtı’nda ise mezar yeri tespit edilemeyen 179 askerin adı yer alır. Bu yönüyle anıt, yalnızca burada gömülü olanları değil, güney cephesinde kaybolan askerleri de temsil eder.
Mezarlıkta Neler Görülür?
Geniş mezarlık parselleri, düzenli sıralanmış taşlar ve anıt yapısı alanın başlıca unsurlarıdır. Taşlardaki birlik, yaş ve ölüm tarihi bilgileri, Kirte muharebelerinin farklı günlerde ve farklı birlikler üzerindeki etkisini ortaya koyar. Anıtın isim panolarını incelemek, kimliği bilinen mezarlar ile mezar yeri bulunamayan askerler arasındaki farkı anlamayı sağlar.
Alanı gezerken yalnızca mezarlık sınırları içinde kalmamak, çevredeki yükseltileri ve Alçıtepe yönünü de gözlemlemek önemlidir. Böylece Müttefiklerin neden bu hatta yoğunlaştığı ve Osmanlı savunmasının arazi avantajından nasıl yararlandığı daha açık biçimde görülebilir.
Nasıl Gidilir?
Twelve Tree Copse Mezarlığı, Eceabat’tan güneye doğru Alçıtepe ve Seddülbahir yönüne ilerleyen tarihî alan yolu üzerinden ulaşılabilen bir konumdadır. Alçıtepe çevresinden mezarlık yönlendirmeleri takip edilmelidir. Özel araç, bölgedeki dağınık anma noktalarını aynı gün içinde görmek için en pratik seçenektir.
Mezarlık; Redoubt Mezarlığı, Skew Bridge Mezarlığı, Zığındere çevresi ve Seddülbahir’deki anıtlarla aynı rota içinde planlanabilir. Yol üzerinde dar ve kıvrımlı kesimler bulunduğundan özellikle yoğun ziyaret günlerinde dikkatli sürüş gerekir.
Ziyaret İçin Pratik Bilgiler
Açık alandaki mezarlığa giriş ücretsizdir. Gün ışığında ziyaret edilmesi önerilir. Alan büyük olduğu için yalnızca ana anıtı görmek yerine mezar parsellerini de dolaşmak isteyenlerin 45-60 dakika ayırması uygundur. İlkbahar ve sonbahar, yürüyüş için en rahat dönemlerdir; yazın gölge az olabileceğinden su, şapka ve güneş koruyucu bulundurulmalıdır.
Burası bir savaş mezarlığı olduğu için sessizliğe özen göstermek, mezar taşlarına dokunmamak ve belirlenmiş yürüyüş çizgisini korumak gerekir. Fotoğraf çekerken diğer ziyaretçilerin anma deneyimine saygı gösterilmelidir. Resmî tören veya bakım çalışması bulunan günlerde erişim düzeni değişebileceğinden gezi öncesinde güncel duyuruları kontrol etmek yararlı olur.
Yakın Çevreyle Birlikte Gezi Planı
Güney cephesini anlamak için geziye Alçıtepe’den başlayıp Twelve Tree Copse, Zığındere ve Seddülbahir yönünde devam edilebilir. Bu sıralama, kara çıkarmalarının ardından Alçıtepe hedefi çevresinde gelişen muharebeleri coğrafi bir bütünlük içinde okumaya yardımcı olur. Programı aceleye getirmeden, her noktada bilgi panolarına ve araziye zaman ayırmak daha anlamlı bir ziyaret sağlar.
