Seddülbahir Fransız Askerî Mezarlığı, Gelibolu Yarımadası’nın güney ucunda, Morto Koyu’na bakan yamaçta yer alan kapsamlı bir anma alanıdır. Çanakkale Muharebeleri’nde Fransız ordusu saflarında savaşan Fransa ana karası ile Cezayir, Fas ve Senegal kökenli askerlerin hatırasını yaşatır. Yarımadadaki tek Fransız mezarlık anıtı olması, burayı Seddülbahir rotasının en önemli uluslararası hafıza duraklarından biri hâline getirir.
Mezarlığın tarihçesi
Fransız birlikleri Nisan 1915 çıkarmalarının ardından Seddülbahir ve Kirte çevresindeki muharebelere katıldı. Savaşın ardından farklı noktalara dağılmış mezarların bir araya getirilmesi 1919’da gündeme geldi. Galinier, Ambulance, Morto’daki 1. Tümen ve 2. Tümen mezarlıkları, yaklaşık 140 metre uzunluğundaki bugünkü alanda dört bölüm hâlinde toplandı. Kimliği belirlenebilen bazı askerlerin naaşı 1922’de Fransa’ya gönderildi; Lozan Antlaşması’nın ardından diğer mezarlar ve toplu gömüler burada birleştirildi. Limni Adası’ndaki askerî hastanede yaşamını yitirenler de alana nakledildi.
Mimar A. George tarafından tasarlanan mezarlık, 9 Haziran 1930’da Çanakkale’deki Fransız Sefer Kuvvetleri’nin eski komutanı General Henri Gouraud’nun katıldığı törenle açıldı. Ana anıtın fener kulesini andıran silueti Morto Koyu’na yönelir. Bireysel mezarlar, subay stelleri ve büyük kemiklik bölümleri birlikte, Çanakkale cephesindeki Fransız kayıplarının çok uluslu yapısını görünür kılar.
Ziyarette neler görülür?
Girişten itibaren düzenli mezar sıraları, farklı bölümlere ayrılmış alan ve merkezî anıt dikkat çeker. Kitabeleri incelerken askerlerin geldikleri coğrafyaların çeşitliliğini fark edebilirsiniz. Koy manzarası, savaşın deniz ve kara harekâtları arasındaki ilişkiyi anlamaya da yardımcı olur. Burası aktif bir anma mekânıdır; sessiz davranın, mezar taşlarına dokunmayın ve tören düzenini bozacak hareketlerden kaçının.
Ulaşım ve gezi planı
Mezarlık, Seddülbahir Köyü’nün kuzeydoğusunda ve Morto Koyu’nun üst kesimindedir. Eceabat’tan Alçıtepe–Seddülbahir yolunu izleyip Şehitler Abidesi yönüne ilerleyin; ana yoldan ayrılan kısa bağlantı yolunda Fransız Mezarlığı tabelalarını takip edin. Harita koordinatını çevrimdışı kaydetmek kırsal bağlantıda yararlı olur.
Alan için 60–90 dakika ayırmak yeterlidir. Ziyareti Şehitler Abidesi, Seddülbahir Kalesi, Morto Koyu ve Cape Helles Anıtı ile birleştirerek yarım günlük güney cephesi rotası oluşturabilirsiniz. İlkbahar ve sonbahar yürüyüş için en rahat dönemlerdir; yazın sabah veya akşamüstünü tercih edin ve yanınızda su bulundurun.
