Yükseksırt, Çanakkale Kara Muharebeleri sırasında Arıburnu Cephesi’nin kuzey bölümünü kontrol eden stratejik yükseltilerden biridir. Anzak kaynaklarında “Russell’s Top” adıyla geçen sırt, kıyıdan iç kesimlere uzanan dar ve engebeli araziyi gözlemlemeye imkân verir. Arıburnu Yarları ile birlikte anılan bu nokta, 1915’te cephe hatlarının neden belirli sırtlar, vadiler ve geçitler çevresinde şekillendiğini yerinde anlamak isteyenler için güçlü bir açık hava tarih durağıdır.
Yükseksırt’ın tarihî önemi
Arıburnu çıkarmasının ardından bölgedeki birlikler, deniz kıyısından yüksek hatlara ulaşmaya çalışırken sarp yamaçlarla karşılaştı. Yükseksırt, kuzey-güney yönündeki bağlantıları ve çevredeki vadileri gözetleyebilen konumu nedeniyle savunma düzeninde önemli bir yer kazandı. Sırtın çevresinde kurulan mevziler, karşılıklı cephe hatlarının birbirine çok yaklaştığı Arıburnu savaşlarının karakterini yansıtır.
1915 boyunca burada ve yakınındaki Cesarettepe, Haintepe, Bomba Sırtı ile Pope Tepesi çevresinde yoğun faaliyet yaşandı. Siperler, makineli tüfek mevzileri ve bağlantı yolları araziye uyarlanarak kuruldu. Bugün ziyaretçi, topografyayı dikkatle incelediğinde askerlerin dar sırtlar üzerinde hareket etmek, malzeme taşımak ve görüş üstünlüğü sağlamak için karşılaştığı güçlükleri daha iyi kavrayabilir.
Manzara ve görülecek noktalar
Yükseksırt’ın açık kesimleri Arıburnu kıyılarına, Anzak Koyu çevresine ve içteki cephe hatlarına farklı açılardan bakış sunar. Yakındaki Arıburnu Yarları, Anzak askerlerinin “Sfenks” adını verdiği belirgin doğal oluşumuyla bölgenin en ayırt edici siluetidir. Deniz, kıyı şeridi ve savaş alanındaki yükseltilerin aynı kadrajda görülmesi, cephe coğrafyasını okumayı kolaylaştırır.
Geziyi Mehmet Çavuş Anıtı, 57. Piyade Alayı Şehitliği, Arıburnu Mezarlığı ve Kanlısırt gibi yakın duraklarla birleştirmek mümkündür. Böyle bir rota, yalnızca tek bir mevziye odaklanmak yerine Arıburnu Cephesi’nin kıyıdan iç kesimlere uzanan bütününü anlamaya yardımcı olur.
Yükseksırt’a nasıl gidilir?
Yükseksırt, Eceabat ilçesindeki Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihî Alanı içinde, Arıburnu ve Conkbayırı güzergâhına yakın konumdadır. Eceabat merkezinden Kabatepe yönüne ilerleyip Tarihî Alan levhaları takip edilebilir. Bölgeye özel araçla veya rehberli turla ulaşmak daha pratiktir; düzenli toplu taşıma imkânları sınırlıdır. Dar ve virajlı yollarda hızın düşük tutulması gerekir.
Ziyaret önerileri
Alan açık hava niteliğindedir ve bazı bölümlerde zemin eğimli, gevşek veya yağmurdan sonra kaygan olabilir. İşaretlenmiş güzergâhlardan çıkmamak, korunması gereken siper ve arazi izlerine basmamak önemlidir. Rahat yürüyüş ayakkabısı, su, güneş koruyucu ve rüzgâra karşı ince bir üstlük bulundurulması önerilir.
İlkbahar ile sonbahar, hem ılıman hava hem de daha açık görüş koşulları nedeniyle en uygun dönemlerdir. Yazın sabah erken ya da akşamüstü saatleri tercih edilebilir. Yükseksırt ve Arıburnu Yarları için yaklaşık 45 dakika ayırmak yeterlidir; yakın çevredeki anıt ve mezarlıklarla birlikte gezi yarım güne genişletilebilir.
