Süngübayırı Şehitliği, Gelibolu Yarımadası’ndaki Arıburnu Cephesi’nin güney sınırında, 1915 muharebelerinin en yoğun yaşandığı sırtlardan birinin hemen gerisinde yer alır. Sessiz ve yalın düzenlemesiyle öne çıkan şehitlik, cephe hattında görev yapan birliklerin hatırasını yaşatırken ziyaretçiye savaş alanının coğrafyasını yerinde anlama imkânı verir. Bölgeyi gezerken yalnızca bir anma noktasını değil, aylar boyunca süren savunmanın araziyle kurduğu ilişkiyi de görmek mümkündür.
Süngübayırı Şehitliği’nin Tarihî Önemi
Arıburnu çıkarmasının başladığı 25 Nisan 1915’ten İtilaf kuvvetlerinin bölgeyi tahliye ettiği 20 Aralık 1915’e kadar bu çevrede aralıksız çatışmalar yaşandı. Türk birlikleri özellikle 27 Nisan, 1 Mayıs ve 19 Mayıs tarihlerinde karşı taarruzlara girişti. Dar sırtlar, derin dere yatakları ve görüşü sınırlayan engebeli arazi, birliklerin hareketini zorlaştırdığı gibi savunma hatlarının biçimlenmesinde de belirleyici oldu.
Şehitlik alanında, bu cephede görev yapan birliklerde şehit düşen askerlerin tespit edilebilen isimleri yaşatılır. Buradaki definlerde 27’nci, 72’nci, 77’nci, 48’inci ve 125’inci Alaylardan askerlerin bulunduğu belirtilir. Bu çeşitlilik, Süngübayırı çevresinin tek bir birliğe ait mevzi olmadığını; farklı zamanlarda çok sayıda askerin görev yaptığı geniş bir cephe parçası olduğunu gösterir.
Ziyarette Neler Görülür?
Şehitliğin düzenlemesi, ziyaretçiyi anma atmosferinden uzaklaştırmadan alanın doğal dokusunu hissettirecek biçimdedir. İsimlerin yer aldığı bölümler, taş düzenlemeler ve çevredeki sırt çizgisi birlikte değerlendirildiğinde muharebe sahasının ölçeği daha iyi anlaşılır. Alanın hemen önündeki ve gerisindeki yükseltilere bakmak, siperlerin neden bu hat boyunca kurulduğunu kavramaya yardımcı olur.
Süngübayırı Şehitliği; Albayrak Sırtı, Kılıçbayırı ve Kılıçdere çevresindeki şehitliklerle birlikte yenilenmiş, 26 Eylül 2022’de ziyarete açılmıştır. Bu nedenle bölgede birbirini tamamlayan birkaç anma noktasını aynı rota içinde görmek mümkündür. Ziyaret sırasında levhaları takip etmek ve yürüyüş alanlarının dışına çıkmamak, hem tarihî dokunun korunması hem de güvenli gezi açısından önemlidir.
Süngübayırı Şehitliği’ne Nasıl Gidilir?
Şehitlik, Çanakkale’nin Eceabat ilçesi sınırlarındaki Tarihî Gelibolu Yarımadası’nda bulunur. Eceabat merkezinden Kabatepe ve Arıburnu yönüne ilerleyen güzergâh kullanılarak bölgeye ulaşılabilir. Savaş alanları içindeki yollar yer yer dar ve virajlı olduğundan özel araçla gelenlerin düşük hızda ilerlemesi önerilir. Toplu taşıma seçenekleri sınırlı olduğu için özel araç, rehberli tur veya bölgeyi bilen bir transfer hizmeti daha pratiktir.
Navigasyonda yalnızca yer adına güvenmek yerine aşağıdaki yol tarifi bağlantısındaki koordinatları kullanmak doğru noktaya ulaşmayı kolaylaştırır. Ziyareti Kanlısırt, Karayörük Deresi, Çataldere ve Albayrak Sırtı gibi yakın duraklarla birleştirmek, Arıburnu cephesini daha bütünlüklü okumayı sağlar.
Ziyaret Bilgileri ve Gezi Önerileri
- Giriş ücreti: Açık alandaki şehitlik ücretsiz ziyaret edilebilir.
- Ziyaret saatleri: Alan gün boyu erişilebilir; yönlendirmeleri rahat görmek için gün ışığında ziyaret edilmesi tavsiye edilir.
- Önerilen süre: Şehitlik ve yakın çevre için 30–45 dakika ayırmak yeterlidir.
- En uygun dönem: Ilıman hava koşulları nedeniyle ilkbahar ve sonbahar öne çıkar. Yazın sabah saatleri daha konforludur.
- Hazırlık: Rahat yürüyüş ayakkabısı, su ve rüzgârlı günlerde ince bir üstlük bulundurmak faydalıdır.
Ziyaret Adabı
Süngübayırı Şehitliği bir gezi noktası olmasının ötesinde anma ve saygı alanıdır. Sessizliği korumak, isimliklere ve taş düzenlemelere dokunmamak, çevreyi temiz bırakmak ve drone kullanımı gibi faaliyetlerde güncel alan kurallarını gözetmek gerekir. Çocuklarla yapılan ziyaretlerde, tarihî bilgileri yaşlarına uygun biçimde aktararak alanın anlamını açıklamak geziyi daha değerli hâle getirir.
