Çataldere Şehitliği ve Anıtı, Gelibolu Yarımadası’nın Arıburnu cephesinde gerçek savaş coğrafyasını en güçlü biçimde hissettiren anma alanlarından biridir. Fundalık Sırtı yamacındaki Çataldere Vadisi’nde bulunan şehitlik; aylar boyunca süren muharebelerde, sargı yerlerinde ve 24 Mayıs 1915 ateşkesinin ardından oluşturulan toplu defin hendeklerinde toprağa verilen askerlerin hatırasını yaşatır. Kimlikleri belirlenemeyen 2.835 şehidin bulunduğu alan, sakin ve saygılı bir ziyaret gerektirir.
Çataldere Şehitliği’nin tarihî önemi
Çataldere, savaşın ana cephelerinden Arıburnu’nun doğusunda ve 19. Tümen cephesinde yer alır. 2. ve 5. Tümen birlikleri Mayıs 1915 taarruzlarında bu bölgede savaştı. Şehitlikte, 25 Nisan 1915’ten aynı yılın aralık ayına kadar cephede hayatını kaybeden askerlerle sargı yerlerine ağır yaralı olarak getirildikten sonra şehit olanlar yatmaktadır.
24 Mayıs 1915’te ölülerin defnedilmesi amacıyla ilan edilen ateşkes sırasında vadi içinde açılan hendeklere de çok sayıda şehit toplu olarak defnedildi. Resmî kayıtlara göre burada 1, 5, 6, 27 ve 57’nci alaylara mensup askerler bulunmaktadır. Kimlikleri tespit edilemeyen 2.835 şehit sayısı, Çataldere’nin Arıburnu muharebelerindeki ağır kayıpları anlamak bakımından taşıdığı önemi açıkça gösterir.
Anıt ve şehitlik alanı
Bugünkü anıt, bölgede savaşan 1, 5, 6, 27 ve 57’nci alayların askerleri anısına T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından 2006 yılında yaptırılmıştır. Vadi tabanındaki anma düzenlemesi, çevredeki doğal araziyle birlikte değerlendirilmelidir. Yamacın eğimi, dar vadi ve fundalık doku; askerlerin hareket koşullarını ve çatışma alanının zorluğunu gözünüzde canlandırmaya yardımcı olur.
Çataldere Şehitliği’ne nasıl gidilir?
Şehitliğe, Yarbay Hüseyin Avni Bey Şehitliği’nin sol tarafındaki taş blok merdivenlerden Çataldere Vadisi’ne inilerek ulaşılır. Bölge Eceabat ilçesi sınırlarında, 57. Piyade Alayı Şehitliği ve Arıburnu-Conkbayırı rotası yakınındadır. Araç, üst bölümde uygun ve izin verilen noktaya bırakılmalı; vadiye yaya olarak devam edilmelidir. Yol ve yönlendirme levhaları takip edilmeli, korunmuş arazi üzerinde patika dışına çıkılmamalıdır.
Ziyaret için pratik bilgiler
Merdivenli iniş ve çıkış nedeniyle Çataldere ziyareti için 45-60 dakika ayırmak uygun olur. Hareket kısıtlılığı bulunan ziyaretçiler için eğim ve basamaklar zorlayıcı olabilir. Kaymayan tabanlı ayakkabı, mevsime uygun kıyafet ve su bulundurmak önemlidir. Yazın sabah erken saatler veya akşamüstü; ilkbahar ve sonbaharda ise yağışsız günler tercih edilebilir. Yağmur sonrasında basamaklar ile vadi zemini kayganlaşabilir.
Alan gerçek bir şehitliktir. Sessizliğin korunması, çevrili bölümlere girilmemesi, taşlara ve anıt unsurlarına dokunulmaması, doğaya ve mezar düzenine zarar verecek davranışlardan kaçınılması gerekir. Fotoğraf çekimi, diğer ziyaretçilerin anma ve dua ortamını bozmayacak biçimde yapılmalıdır.
Yakındaki duraklarla rota önerisi
Çataldere Şehitliği; Yarbay Hüseyin Avni Bey Şehitliği, 57. Piyade Alayı Şehitliği, Kesikdere Şehitliği, Yüzbaşı Mehmet Şehitliği ve Mehmet Çavuş Anıtı ile aynı tarihî bağlam içinde gezilebilir. Conkbayırı ve Kanlısırt yönündeki durakların eklenmesi, Arıburnu cephesinin farklı safhalarını bir günlük rota içinde görmenizi sağlar. Alan, resmî üç günlük gezi önerilerinde de kuzey cephesi durakları arasında yer almaktadır.
Giriş ücreti ve ziyaret saatleri
Çataldere Şehitliği ve Anıtı ücretsiz ziyaret edilir. Açık hava alanı olduğu için gün ışığında gidilmesi önerilir. Bakım çalışmaları, yangın tedbirleri veya olumsuz hava şartlarında erişim değişebileceğinden seyahat öncesinde Tarihî Alan Başkanlığının güncel duyurularını kontrol etmek faydalıdır.
