Havuzlar Şehitliği ve Anıtı, Gelibolu Yarımadası’nın güney rotasında, Çanakkale Boğazı kıyısına yakın konumuyla dikkat çeken bir anma alanıdır. Eceabat’tan Şehitler Abidesi yönüne ilerleyen ziyaretçilerin yol üzerinde kolayca görebileceği şehitlik, Kerevizdere Muharebeleri’nde hayatını kaybeden askerlerin hatırasını yaşatır. Deniz, yol ve tarihî peyzajın aynı noktada buluşması burayı kısa fakat anlamlı bir durak hâline getirir.
Havuzlar Şehitliği ve Anıtı’nın tarihî önemi
Havuzlar mevkisi, Seddülbahir Cephesi’nin kuzey kesimindeki Kerevizdere muharebeleriyle bağlantılıdır. Bugünkü anıtın üzerindeki kitabelerde bu bölgede şehit düşen askerlerin isimleri anılır. Anıt, 1961 yılında Çanakkale Şehitleri Yardım Derneği tarafından yaptırılmış; 2013 yılında Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından restore edilmiştir.
Alan, yalnızca anıt mimarisiyle değil, çevresindeki özgün tarihî izlerle de önem taşır. Şehitliğe varmadan önce yolun sağında Halil Paşa Çeşmesi görülür. Çeşmenin karşısındaki mermer kitabelerde cepheye giden askerler tarafından Osmanlı Türkçesiyle yazılmış ifadeler yer alır. Bu yazılar, savaşın büyük askerî anlatısının yanında cepheye yürüyen insanların kişisel duygularını da günümüze taşır.
Şehitlikte neler görülebilir?
Ziyaretin ana odağı, Kerevizdere bölgesinde şehit olan askerlerin isimlerinin bulunduğu anıt ve kitabelerdir. İsimleri yavaşça okumak, bölgenin tarihî bağlamını daha somut biçimde hissetmeye yardımcı olur. Halil Paşa Çeşmesi ile karşısındaki tarihî yazılar da ana anma alanını tamamlayan önemli ayrıntılardır. Yol ile deniz kıyısı arasındaki konum, ziyaretçiye savaş coğrafyasını boğaz manzarasıyla birlikte değerlendirme imkânı verir.
Ziyaret nasıl planlanmalı?
Havuzlar Şehitliği açık hava alanıdır. Anıtı, kitabeleri ve çeşme çevresini sakin biçimde incelemek için 25-40 dakika ayırmak genellikle yeterlidir. Alanın manevi niteliği nedeniyle sessiz olunmalı, kitabelere ve anıt yüzeylerine dokunulmamalı, çevre temiz tutulmalıdır. Yol kenarında bulunduğu için araçtan inerken ve karşıya geçerken trafik dikkatle kontrol edilmelidir.
İlkbahar ve sonbahar, ılıman hava sayesinde en rahat ziyaret dönemleridir. Yaz aylarında sabah erken saatler veya akşamüstü daha konforlu olur. Kıyıya yakın açık konum rüzgârlı olabileceğinden mevsime uygun bir üstlük bulundurmak faydalıdır. Yağışlı havalarda taş ve toprak yüzeylerin kayganlaşabileceği unutulmamalıdır.
Havuzlar Şehitliği ve Anıtı’na nasıl gidilir?
Şehitlik, Seyit Onbaşı Anıtı’ndan Çanakkale Şehitler Abidesi yönüne doğru ilerlerken yolun solunda, kara yolu ile deniz kıyısı arasında yer alır. Eceabat veya Kilitbahir’den gelen ziyaretçiler güney cephesi güzergâhını takip ederek kolayca ulaşabilir. Şehitliğe varmadan önce sağ tarafta görülen Halil Paşa Çeşmesi, konumu anlamak için iyi bir işarettir. Özel araçla seyahat edenlerin park ederken yol güvenliğini gözetmesi gerekir.
Yakındaki duraklarla rota önerisi
Havuzlar Şehitliği’ni Rumeli Mecidiye Tabyası ve Şehitliği, Seyit Onbaşı Anıtı, Soğanlıdere Hava Saldırısı Şehitliği ve Soğanlıdere Şehitliği ile aynı rotada gezebilirsiniz. Güne devam etmek isteyenler Şahindere Şehitliği ve Çanakkale Şehitler Abidesi’ni de programa ekleyebilir. Bu sıralama, boğaz savunmasından cephe gerisindeki sağlık ve ikmal alanlarına uzanan bütünlüklü bir tarih okuması sunar.
Giriş ücreti ve ziyaret bilgileri
Havuzlar Şehitliği ve Anıtı ücretsiz ziyaret edilir. Açık hava alanı olduğundan gün ışığında gidilmesi önerilir. Resmî törenler, bakım çalışmaları veya hava koşulları nedeniyle erişim düzeninde değişiklik olabileceği için yolculuk öncesinde güncel duyuruları kontrol etmek yararlıdır.
