Zığındere Nuri Yamut Anıtı, Gelibolu Yarımadası’nın en ağır kara muharebelerinden biri olan Zığındere Savaşları’nda şehit düşen askerlerin anısına yapılmış önemli bir hafıza mekânıdır. Alçıtepe Köyü’nün batısında, Saros Körfezi’ne hâkim bir tepede bulunan anıt; sade mimarisi, geniş görüş alanı ve savaşın gerçekleştiği coğrafyayla doğrudan ilişkisi nedeniyle güney cephesi rotasının temel duraklarından biridir.
Zığındere Muharebeleri
Zığındere Vadisi ve çevresinde 26 Haziran-12 Temmuz 1915 tarihleri arasında çok şiddetli çatışmalar yaşandı. İtilaf kuvvetleri, Alçıtepe yönündeki Osmanlı savunmasını batıdan aşmak amacıyla bölgede geniş çaplı taarruzlar gerçekleştirdi. Dar vadiler, hâkim sırtlar ve yoğun topçu ateşi, muharebeyi her iki taraf için de son derece yıpratıcı hâle getirdi.
Resmî kaynaklara göre anıt, bu muharebelerde şehit olan 6.395 er ve erbaşın hatırasını yaşatır. Zığındere’deki kayıpların büyüklüğü, bölgeyi Çanakkale Kara Muharebeleri’nin en ağır bedel ödenen sahalarından biri yapmıştır. Anıtın bulunduğu tepe, ziyaretçiye yalnızca bir anma yapısını değil, muharebenin geçtiği araziyi de görme olanağı sunar.
Nuri Yamut Anıtı’nın yapılışı
Nuri Yamut, Çanakkale Muharebeleri’nde görev yapmış bir subay ve daha sonraki yıllarda Türk Silahlı Kuvvetleri’nin üst kademelerinde görev alan önemli bir komutandır. II. Kolordu Komutanı olduğu dönemde Zığındere’deki şehitlerin hatırasını yaşatmak için girişimde bulunmuş, anıt 1943 yılında yaptırılmıştır. Bölgedeki şehitlere ait kemiklerin toplanarak anıtın altındaki bölümde toprağa verildiği aktarılır.
Anıtın Nuri Yamut adıyla anılması, yapımındaki kişisel girişim ve katkısından kaynaklanır. Yapı aynı zamanda Cumhuriyet döneminde Gelibolu Yarımadası’ndaki savaş alanlarının korunması ve şehitlerin toplu biçimde anılması yönündeki erken çalışmalardan biridir.
Anıtta neler görülür?
Ziyaretin merkezinde anıt yapısı ve çevresindeki anma alanı bulunur. Yapının konumu, Zığındere Vadisi’ni ve Saros Körfezi yönünü değerlendirmeye elverişlidir. Açık havada gerçekleşen ziyaret sırasında topoğrafyayı incelemek, muharebe anlatımında geçen sırt, vadi ve yaklaşma hatlarını daha anlaşılır hâle getirir.
Alan bir mezarlık ve anma mekânı niteliği taşıdığı için sessizliğe özen gösterilmeli, anıt yüzeyine dokunulmamalı ve çevreye çöp bırakılmamalıdır. Fotoğraf çekilebilir; ancak ziyaretin saygılı atmosferine uygun davranmak gerekir. Rehber veya alan kılavuzu eşliğinde yapılan gezi, anıt ile muharebe sahası arasındaki ilişkiyi daha ayrıntılı biçimde açıklar.
Ulaşım
Nuri Yamut Anıtı’na Alçıtepe Köyü üzerinden, Son Ok Anıtı ve Sargıyeri Şehitliği yönündeki yol takip edilerek ulaşılır. Sargıyeri Şehitliği, anıta giden yolun sağında ve Alçıtepe’nin yaklaşık 800 metre batısında yer alır. Anıt güzergâhı yer yer kırsal yol niteliği taşıyabileceğinden yönlendirme levhaları izlenmelidir.
Eceabat merkezinden özel araçla gelmek en pratik seçenektir. Toplu taşıma imkânları sınırlıdır; rehberli tur veya kiralık araç tercih edilebilir. Yoğun yağış sonrasında yol koşulları değişebileceğinden düşük tabanlı araçlarla dikkatli ilerlemek gerekir. Aracı yalnızca güvenli ve izin verilen noktalara bırakmak önemlidir.
Ziyaret saatleri, ücret ve süre
Zığındere Nuri Yamut Anıtı açık hava ziyaret alanıdır ve giriş ücretsizdir. Gişe ya da kapalı mekân bulunmadığından belirli bir açılış saatine bağlı değildir; ancak ulaşım, araziyi görme ve güvenli yürüyüş açısından gün ışığında ziyaret edilmesi önerilir.
Anıtı ve çevresini incelemek için 30-45 dakika yeterlidir. Sargıyeri Şehitliği ve yakın savaş alanları aynı programa eklendiğinde rota için en az 1,5-2 saat ayırmak daha uygundur. Alanda yiyecek-içecek tesisi bulunmayabileceği için su ve temel ihtiyaçlar önceden temin edilmelidir.
En uygun ziyaret dönemi
Nisan-haziran ve eylül-ekim ayları, ılıman hava ve açık alan gezisi açısından en uygun dönemlerdir. Yazın sıcaklık ve güneş etkisi arttığından sabah erken saatler veya akşamüstü tercih edilmelidir. Tepe rüzgâra açık olabilir; ilkbahar ve sonbaharda katmanlı giysi bulundurmak faydalıdır. Kışın yağmur sonrası zemin kayganlaşabileceği için sağlam yürüyüş ayakkabısı önerilir.
Yakındaki gezi noktaları
Ziyaret, Son Ok Anıtı, Sargıyeri Şehitliği, Sarıtepe Şehitliği, Alçıtepe Köyü ve Alçıtepe Bakı Terası ile birleştirilebilir. Bu güzergâh, Kirte ve Zığındere muharebelerinin farklı safhalarını aynı gün içinde, tarihî coğrafya üzerinden değerlendirmeye imkân verir.
Zığındere Nuri Yamut Anıtı, savaşın askerî boyutunun ötesinde binlerce insanın kaybını hatırlatan, ziyaretçiyi sessiz bir değerlendirmeye davet eden güçlü bir anma noktasıdır.
