Akbaş Şehitliği ve Anıtı, Gelibolu-Eceabat yolu üzerinde Çanakkale Savaşları’nın ikmal ve sağlık hizmetlerini anlatan önemli bir anma alanıdır. İstanbul yönünden yarımadaya gelenlerin karşılaştığı ilk büyük tarih duraklarından biri olan şehitlik, Akbaş Limanı’nın savaş sırasındaki stratejik rolünü ve cepheden taşınan yaralı askerlerin yaşadıklarını görünür kılar.
Akbaş Limanı’nın savaş yıllarındaki rolü
1915’te Akbaş Limanı, İstanbul’dan deniz yoluyla getirilen savaş malzemelerinin karaya çıkarıldığı ve birliklere dağıtıldığı ana ikmal noktalarından biriydi. Bölgede 19. Tümen’e bağlı seyyar hastane bulunuyor, kuzey cephesinde ağır yaralanan askerler Akbaş veya Ağadere’de gözlem altında tutuluyordu. İleri tedavi gerekenler, hastaneye dönüştürülen Selimiye Kışlası’na götürülmek üzere gemilerle İstanbul’a sevk ediliyordu.
Taarruzlar sırasında batan veya ateş altında kalan gemilerde hayatını kaybeden askerler, Yalova köyü yolu yakınındaki gerçek şehitlik alanına defnedildi. Günümüzde düzenlenmiş anıt mezarlıkta 459 sembolik mezar taşı bulunur. Asıl şehitlik, anıt mezarlığın karşı tarafında Yalova yönündeki yolun sağında, yoldan yaklaşık 25 metre yukarıda yer alır ve çevresi koruma altına alınmıştır.
Şehitlikte neler görülür?
Sembolik mezarlıkların arkasında, savaşın iki tarafındaki askerler arasında yaşananları barış ve dostluk mesajıyla yorumlayan bir heykel ile 1915 Çanakkale şehitlerine adanmış anıt bulunur. Sıhhiye birliklerinin çalışmalarını anlatan rölyef, cephe gerisindeki sağlık mücadelesine odaklanır. Rölyefin iki yanında 754 şehidin adı anılmaktadır.
Alan 2013 yılında yenilenerek bugünkü düzenine kavuşmuştur. Alt bölümde mescit ve şadırvan vardır. Mezarlık, rölyef, heykel ve gerçek şehitlik bölümünü birlikte değerlendirmek için acele etmeden yürüyün; açıklama panolarını okuyarak liman, hastane ve sevk güzergâhı arasındaki ilişkiyi anlamaya çalışın.
Ziyaret adabı
Akbaş bir anma ve defin alanıdır. Sessiz olun, mezar taşlarına dokunmayın veya yaslanmayın, işaretli yolların dışına çıkmayın. Gerçek şehitlik bölümünde araziyi ve bitki örtüsünü koruyun. Tören sırasında görevlilerin yönlendirmelerine uyun; fotoğraf çekerken ibadet edenlerin ve diğer ziyaretçilerin mahremiyetini gözetin.
Ulaşım ve gezi planı
Şehitlik, Gelibolu’dan Eceabat’a giden kara yolunun yaklaşık 30. kilometresindedir. Yol üzerindeki resmî yönlendirmeleri izleyin ve aracınızı belirlenmiş alana bırakın. İstanbul yönünden gelenler için Tarihî Alan gezisine başlamak açısından elverişli bir noktadır.
Ziyaret için 45-60 dakika ayırın. Eceabat’taki Tarihe Saygı Anıtı, Bigalı Atatürk Evi ve Kocadere Hastane Şehitliği ile birleştirilen rota yarım gün sürebilir. İlkbahar ve sonbahar en rahat dönemlerdir; yazın sabah saatlerini tercih edin. Açık alan için su, şapka ve rahat yürüyüş ayakkabısı bulundurun.
