Atatürk’ün Saatinin Parçalandığı Yer, Çanakkale Savaşları’nın en kritik safhalarından birini ve Mustafa Kemal’in hayatını değiştiren bir olayı hatırlatan küçük fakat güçlü bir anma noktasıdır. Conkbayırı’ndaki bu işaretli alan, 10 Ağustos 1915 sabahı gerçekleştirilen süngü taarruzu sırasında Mustafa Kemal’in göğsüne isabet eden şarapnel misketinin cebindeki saate çarpmasını anlatır. Saat darbeyi karşılayarak parçalanmış, Mustafa Kemal ise ölümcül olabilecek yaralanmadan kurtulmuştur.
Olayın tarihî önemi
Mustafa Kemal, Anafartalar Grup Komutanı olarak Conkbayırı’ndaki birlikleri bizzat yönetti. Sarıbayır harekâtının son safhasında bölgenin kaybedilmesi, yarımadanın savunmasını ciddi biçimde tehlikeye sokabilirdi. Resmî kaynaklara göre 10 Ağustos sabahı saat 04.30’da başlayan baskın biçimindeki karşı taarruz, Türk birliklerinin Conkbayırı sırtlarındaki hâkimiyetini yeniden güçlendirdi.
Taarruz devam ederken bir şarapnel parçası Mustafa Kemal’in sağ göğüs cebine isabet etti. Parça, cebindeki saate çarparak saati parçaladı; göğsünde morluk ve kanama meydana geldi. Mustafa Kemal’in olayı çevresindeki askerlere belli etmemesi, cephedeki moralin korunması açısından dikkat çekicidir. Daha sonra hasarlı saatin Liman von Sanders’e verildiği, karşılığında kendisine başka bir saat armağan edildiği anlatılır.
Ziyaret alanında neler görülür?
Olayın yaşandığı yer, Conkbayırı Atatürk Zafer Anıtı’nın yakınında dört top güllesi ve açıklayıcı bir levhayla işaretlenmiştir. Alan büyük bir müze yapısı değildir; tarihî olayın geçtiği coğrafyayı yerinde okumaya yarayan açık hava durağıdır. Levhayı incelerken çevredeki sırtları ve vadileri gözlemlemek, Conkbayırı’nın neden stratejik bir nokta olduğunu anlamayı kolaylaştırır.
Yakın çevrede Conkbayırı Atatürk Zafer Anıtı, Mehmetçik Kitabeleri, Yeni Zelanda Anıtı ve korunmuş siper izleri bulunur. Bu noktalar birbirine yürüme mesafesinde olsa da her biri farklı bir olayın veya anma geleneğinin izini taşır. Ziyareti tek bir levhayla sınırlamak yerine çevredeki durakları sıralı biçimde gezmek daha bütünlüklü bir tarih anlatısı sunar.
Ziyaret adabı ve güvenlik
Burası hem tarihî savaş alanı hem de anma mekânıdır. Levha ve işaretlerin üzerine çıkmamak, çevrede yüksek sesle davranmamak ve herhangi bir kalıntıya dokunmamak gerekir. İşaretli yolların dışına çıkmak, korunmuş siperlere girmek veya araziden parça almak yasaktır ve güvenli değildir. Tören günlerinde geçici yönlendirmeler bulunabilir; görevlilerin uyarılarına uyulmalıdır.
Conkbayırı rüzgâra açık bir sırt hattındadır. Yazın güneş koruyucu, şapka ve su; serin mevsimlerde rüzgâr kesen giysi bulundurmak yararlı olur. Yağıştan sonra zemin kayganlaşabileceği için uygun ayakkabı tercih edilmelidir. Hareket kısıtlılığı olan ziyaretçiler, araç parkı ile anıtlar arasındaki kısa fakat eğimli bölümleri göz önünde bulundurmalıdır.
Ulaşım ve gezi planı
Alan, Eceabat ilçesindeki Tarihî Gelibolu Yarımadası üzerinde, Conkbayırı güzergâhındadır. Eceabat’tan Kabatepe yönüne ilerleyip Conkbayırı tabelalarını izleyerek özel araçla ulaşılabilir. Yolun bazı bölümleri dar ve virajlıdır; özellikle yoğun sezonlarda dikkatli sürmek ve yalnızca belirlenmiş park alanlarını kullanmak gerekir. Rehberli yarımada turları, olayların coğrafi bağlantılarını anlamak isteyenler için iyi bir seçenektir.
Bu durak için 20-30 dakika yeterlidir. Conkbayırı Atatürk Zafer Anıtı, Mehmetçik Kitabeleri ve Yeni Zelanda Anıtı da programa eklendiğinde yaklaşık bir buçuk saat ayırmak uygun olur. İlkbahar ve sonbahar, ılıman hava ve daha sakin ziyaret koşulları sunar. Yaz aylarında sabah erken veya akşamüstü saatleri tercih edilirse sıcaklık ve kalabalık daha az hissedilir.
